Peulvruchten

De gezonde en duurzame krachtpatser!

In dit hoofdstuk ga je meer te weten komen over waarom de teelt en het eten van peulvruchten kunnen bijdragen aan het behoud van onze aarde zoals we die nu kennen, waarom productie en consumptie van peulvruchten bijdragen aan voedselzekerheid en wat voor nutritionele eigenschappen de peulvrucht heeft waardoor het zo goed past binnen een duurzaam en gezond voedingspatroon. Naast het feit dat bonen, erwten en linzen enorm lekker en divers zijn heb je na het lezen van dit hoofdstuk dus nog meer redenen om met een goed gevoel te genieten!

Dit is de uitdaging

Voedselproductie, voedselzekerheid en klimaatverandering zijn intrinsiek met elkaar verbonden. De gevolgen van klimaatverandering, zoals intensivering van droogte, overstroming en stormen hebben effect op veel aspecten van de productie van voedsel, en daarmee ook op de beschikbaarheid ervan. Daarnaast zorgen ze voor prijsfluctuaties. Dit zorgt voor onzekerheid wat betreft inkomen voor gemeenschappen op het platteland wereldwijd en voor onzekerheid in de beschikbaarheid van betaalbare voeding.

Niet elk gewas en elke regio in de wereld wordt even hard getroffen door de gevolgen van klimaatverandering, maar het zijn in de regel de meest kwetsbare gemeenschappen die de grootste gevolgen ervaren. Klimaatverandering heeft een grote impact op de landbouw, en waar de ene regio minder geschikt wordt voor de teelt van gewassen krijgt een andere regio juist meer opties voor de landbouw. De teelt van gewassen zelf heeft ook een behoorlijke impact op klimaatverandering. Met name de productie van en het aanwenden van stikstof uit meststoffen op het land zorgt voor een belangrijke uitstoot van broeikasgassen. Daarmee heeft de landbouw ook een deel van de oplossing voor klimaatverandering in de hand: met zo weinig mogelijk meststoffen een zo hoog mogelijke opbrengst produceren, en daarbij zo min mogelijk energie gebruiken.

De peulvrucht als onderdeel van de puzzel

puzzle globe

Er zijn een aantal redenen waarom peulvruchten een gedeelte van de oplossing voor klimaatverandering zouden kunnen zijn. Een bijzondere eigenschap van peulvruchten is dat de meeste soorten samen leven met bacteriën die stikstof kunnen binden. Deze bacteriën bevatten een enzym dat het gasvormige stikstof in de bodem laat reageren tot ammonium, dat de plant kan gebruiken in zijn stofwisseling. In ruil daarvoor voorziet de plant de bacteriën van brandstof om de stikstofbinding niet te remmen. Peulvruchten slaan stikstof bij de wortels op in kleine wortelknolletjes. Doordat de plant zijn eigen stikstofvoorziening maakt heeft hij nauwelijks behoefte aan bemesting. Tijdens de teelt van peulvruchten hoeft de boer dus weinig tot geen kunstmest of dierlijke mest op het land te brengen. Het aanwenden van meststoffen heeft een grote impact op klimaatverandering, in de vorm van het broeikasgas lachgas (ongeveer 300x sterker dan CO2). De teelt van peulvruchten heeft daardoor minder impact op het klimaat.

De stikstof die wordt opgeslagen in de bodem is niet alleen beschikbaar voor de teelt van peulvruchten, maar ook voor de andere gewassen die in het rotatieschema op datzelfde stuk land worden geteeld. De vruchtbaarheid van de bodem neemt dus toe. Sommige soorten peulvruchten zijn daarnaast ook in staat om grondgebonden fosfaat vrij te maken en dat draagt ook bij aan een toegenomen vruchtbaarheid van de bodem. Wanneer peulvruchten worden opgenomen in een rotatieschema van gewassen neemt de activiteit van de biomassa in de bodem toe, waardoor de structuur van de bodem en de beschikbaarheid van nutriënten in de bodem toenemen. Dit zorgt voor een betere weerbaarheid tegen ziekten en dat is een goede basis voor voedselproductie en daarmee voedselzekerheid.

Voedingskundige topper

Voedselproductie en voedselzekerheid spelen ook een rol bij ondervoeding, wat nog steeds een groot probleem is in veel landen. Ondervoeding kan veroorzaakt worden door te weinig voedsel, maar ook door te eenzijdige voeding. Peulvruchten kunnen een sleutelrol spelen bij de aanpak van ondervoeding. Dat komt enerzijds doordat het een relatief goedkoop product is en anderzijds doordat peulvruchten erg goede eigenschappen hebben die ten goede komen aan onze gezondheid.

Een maat voor hoe gezond een voedingsmiddel is, is de nutriëntendichtheid. Nutriënten zijn de voedingsstoffen die een product bevat. Peulvruchten bevatten per kilogram product relatief veel voedingsstoffen en hebben dus een hoge nutriëntendichtheid. Voedingsstoffen waar peulvruchten om bekend staan zijn bijvoorbeeld hun gehalten aan de nutriënten: eiwit, vezels, ijzer, magnesium en fosfor. IJzer en vezels zijn nutriënten waar wij met onze Nederlandse voedingsgewoonten best wat meer van zouden mogen eten. Andere voordelen zijn dat peulvruchten een laag vet- en zoutgehalte hebben en geen gluten bevatten, waardoor ze goed passen binnen een glutenvrij voedingspatroon.

peulvruchten in top 3

Optimalisatie! Richting de klimaatdoelen

Van oudsher hebben peulvruchten in veel regio’s in de wereld een belangrijke rol gespeeld in traditionele voedingspatronen. Om verschillende redenen zijn peulvruchten echter minder populair geworden en wordt hun voedingswaarde tegenwoordig onderschat. De gemiddelde Nederlander eet (in 2016) vier gram peulvruchten per dag, wat neerkomt op ongeveer één eetlepel peulvruchten per week. Dat is natuurlijk erg weinig. Uit verschillende studies is gebleken dat, wanneer er wordt geoptimaliseerd op zowel milieu-parameters als gezondheid, de hoeveelheid peulvruchten in ons voedingspatroon flink zou moeten toenemen. Een toename van de hoeveelheid peulvruchten tot ongeveer 30 gram per dag zou, naast andere belangrijke veranderingen, bijdragen aan een reductie van de milieu-impact van wat we met zijn allen eten. Daarmee is voor deze kleine ronde rakkers een belangrijk rol weggelegd om ons te houden aan de klimaatdoelen voor 2030. Andere belangrijke wijzigingen in ons voedingspatroon die daarnaast gemaakt moeten worden zijn reductie van de consumptie van vlees en kaas en een toename van de consumptie van groenten, noten, zaden, vis, sojaproducten en vegetarische producten.

Wil je meer weten over optimalisatie ten gunste van duurzaamheid en gezondheid, check dan eens hier.

Goed profiel = goede gezondheid

Peulvruchten zoals bonen, linzen en erwten hebben zoals gezegd dus prima voedingskundige eigenschappen. Deze eigenschappen zorgen er dan ook voor dat het vergroten van de hoeveelheid peulvruchten op je bord echt invloed kan hebben op je gezondheid. Zo is er onderzocht dat ze kunnen helpen bij problemen van te hoog cholesterol of een te hoog gehalte bloedsuiker. Toename van de consumptie van peulvruchten wordt ook gelinkt aan minder risico op hart en vaatziekten, diabetes type 2 en sommige vormen van kanker. En daarnaast is er steeds meer bewijs dat het omarmen van de peulvrucht in je dagelijks voeding je kan helpen je gewicht onder controle te houden.

De FAO heeft een overzichtelijke factsheet geschreven waarin je meer informatie kunt lezen over hoe en waarom peulvruchten zulke goede effecten kunnen hebben op je gezondheid.

Conclusie: geniet van die ronde rakkers!

Linzen

Al met al kun je dus best stellen dat de peulvrucht een prominentere plek op ons bord verdient dan die schamele 4 gram per dag die de gemiddelde Nederlander haalt. Het telen van peulvruchten heeft voordelen als het gaat om klimaat en bodemkwaliteit en zorgt voor betere weerbaarheid van gewassen en voedselzekerheid. Ook om het gunstige profiel van peulvruchten wat betreft nutriënten kun je niet heen. Meer bonen, linzen en erwten in ons voedingspatroon kan zorgen voor minder klimaatbelasting door onze voeding en bovendien heeft het allerlei gezondheidsvoordelen om wat vaker peulvruchten op het menu te zetten.

[Top]