Dat is bonen knopen!

Of te wel: dat is onbegonnen werk! Waar heb ik het over? Over de traditionele teelt van peulvruchten in Nederland. Peulvruchten telen is arbeidsintensief werk en wordt in Nederland nog maar door een handvol telers gedaan, zeker als het gaat om de traditionele teelt van peulvruchten. Maar hierover later meer...

De teelt van peulvruchten gebeurt is een erg lokale aangelegenheid. Misschien is je wel bekend dat de Hollandse Bruine boon voornamelijk in Zeeland wordt geteeld. Bonen die in Friesland worden geteeld, zoals de Friese Gele Woudboon, worden niet perse in andere provincies gegeten en geteeld en bonen die in Noord-Holland worden geteeld, zoals de Schokker Erwt, vind je niet zo snel in Groningen. Datzelfde geldt voor bonen die in andere delen van de wereld worden geteeld. In Italië zijn ze bijvoorbeeld gek op de prachtige Borlotti boon, die bij ons minder bekend is. Rode linzen gebruiken we vaak in traditioneel Indiase gerechten, maar ook in Italië kennen ze hun eigen variëteiten van linzen. In juni kleuren de velden in de Italiaanse provincie Umbrië prachtig blauw wanneer de linzen bloeien. In juli worden de planten geoogst en in grote stapels te drogen gelegd. In augustus wordt er gedorst, en in september ligt de verse oogst in de winkel.

De lage landen

Terug naar Nederland. In Nederland ziet het teeltseizoen er een klein beetje anders uit. Zaaien gebeurd na IJsheiligen (de periode tussen 12 en 15 mei), omdat een beetje vorst de meeste peulvruchten niet in de koude kleren gaat zitten. Het weer is erg bepalend tijdens de teelt. Zo kan nattigheid tegen het einde van augustus en in september roet in het eten gooien en zowel en kwaliteit als de kwantiteit van de waardevolle oogst beïnvloeden. Aan het einde van de zomer worden de planten geoogst. Daarbij blijven de wortels in de grond zitten en dat heeft een bijzondere reden.

Peulvruchten en goede grond

Peulvruchten zijn bijzonder, omdat ze stikstofknolletjes vormen in de bodem. Ze binden stikstof in de grond en zorgen daarmee voor een verbetering van de vruchtbaarheid van de bodem. Hiervoor werken peulvruchten samen met stikstofbindende bacteriën. Er bestaan veel soorten stikstofbindende bacteriën en niet alle soorten komen van nature op elke grondsoort voor. Bovendien vraagt elke peulvrucht weer om zijn eigen soort bacteriën. Dit stikstofbindende vermogen is ook de reden dan peulvruchten nauwelijks bemesting vragen tijdens de teelt, en dat is weer ten gunste van het effect op klimaatverandering en andere indicatoren voor milieu-impact.

Super wide

Alle ruiters te paard!...onee

De geoogste planten worden op rijen gelegd. En dan is het tijd voor een typische bewerking, die de smaak van de peulvruchten ten goede komt, maar die lang niet meer door elke teler wordt toegepast: Het ruiteren. Een ruiter is een houten stellage, gemaakt van drie houten palen die aan de bovenkant aan elkaar vast zitten en als een tipi-tent in lange rijen op het land worden gezet. Onderaan de tipi worden horizontaal drie houten palen bevestigd als een soort plateau. De geoogste bonenplanten worden met grote vorken op de ruiters gelegd. Op deze ruiters rijpen de bonen verder en drogen ze na. Omdat ze boven de grond liggen, worden de peulen niet vochtig en zijn ze redelijk beschermd tegen invloeden van het weer. Ruiteren is een belangrijk, maar wel tijdrovend onderdeel van de teelt. Het is een techniek die niet alleen in Nederland wordt toegepast, maar bijvoorbeeld ook in Japan.

Wanneer de bonen droog genoeg zijn, vaak zo rond eind september of begin oktober, worden de ruiters en de bonenplanten van het land gehaald en gedorst. Dat betekend dat de bonen van hun jas worden ontdaan. Een waar monnikenwerk begint nu!

Geen boeken maar bonen lezen

Tussen de gedorste bonen zit namelijk nog allerlei ander materiaal, zoals steentjes, takjes en blaadjes. Al dit vuil wordt er in de traditionele teelt met de hand tussenuit gehaald. Op een lopende band komen de bonen langs en met de hand worden de schone bonen ontdaan van de rest. Tegenwoordig gebeurd het ‘lezen’ van de bonen ook wel machinaal. Niet alle bonen zijn even ‘mooi’ en klaar voor verkoop. Een machine leest de bonen, die via een lopende band één voor één voorbij komen op vorm en kleur. De bonen die niet perfect zijn worden eruit gegooid door de machine. Vroeger gebeurde dit alles met de hand.

Nu zijn de bonen klaar om verpakt te worden voor de verkoop! Respect!